۸

گزارشی از دهه اول محرم

اخلاق و دین فرهنگ و آداب و رسوم مذاهب و طوایف

محرم در لبنان

هرچند نمی توان در مورد روحیات و اخلاص مردم نظر داد و اصلا آن را درک کرد، اما بطور قطع می توان گفت، شیعیان لبنان که تا ۴۰ سال پیش نمی توانستند روضه و عزاداری داشته باشند، حتما قدر این روزها را بیشتر از ما می دانند. حضور جانبازان دفاع مقدس از حرم اهل بیت در عراق و سوریه و خانواده های شهدا بین مردم، حال و هوای این روزها را عطر تازه ای بخشیده است. برای با خبر شدن از حال و هوای دهه اول محرم در لبنان با ما باشید.

شروع محرم در لبنان که در واقع روز اول سال هجری قمری است، به خاطر اهل سنت تعطیل رسمی می باشد. در لبنان یک سری از تعطیلی ها ملی و برخی طایفه ای است اما برای همه تعطیل است. مثل کریسمس که همه تعطیل هستند. البته عاشورا هم ظاهرا از سال 2005 تا کنون جزو تعطیلات رسمی است.

از اولین روز دهه اول محرم، شیعیان سیاه می پوشند و مجالس روضه و هیات و تکیه ها به راه می افتد. هر کسی با پرچم یا پارچه سیاه، مغازه و منزل خود را متبرک می کند. مغازه ها هم لباسهای سیاه تن مانکن ها می کنند و تیپ لباسها، تیپ محرم می شود. هرچند موضوع روضه های هر شب در لبنان مثل ایران نیست و ترتیب ایران را ندارد اما آنها هم هر شبی را به یک شخصیت اختصاص می دهند.

برخی مراسم ها بسیار بزرگ و پر شکوه است و مرکز اصلی به شمار می رود. برخی هم هیات و تکیه های کوچک است. از جمله این مراسم، مُجَمَّع سید الشهداء (مجتمع فرهنگی متعلق به حزب الله) است که چند هزار نفر گنجایش دارد.

مجتمع سید الشهدا

با وجود این، مجتمع های دیگر حزب الله در هر منطقه، همزمان پذیرای صدها نفر و بلکه بالای هزار نفر است. مجلس اعلای شیعیان لبنان که از قدیم و زمان امام موسی صدر عهده دار امور شیعیان بود، هنوز یکی از نقاط مهم برای عزاداری محسوب می شود و به خاطر سخنران جذاب و جوان پسند لبنانی یعنی سید نصرات قشاقش مورد توجه خیلی از شیعیان است. سالن مجلس اعلا پذیرای شخصیت ها و قسمتی از مردم است و قسمت دیگر مجبورند در حیاط و در خیابان بنشینند. در لبنان احترام به شخصیت ها خیلی مهم است و مدیر برنامه یا مدیر تشریفات باید در چیدن و جا دادن این شخصیتها، به سلسله مراتب و درجات و علمیت و خلاصه هزار چیز دیگر توجه کند و آنها را در جلوی سالن جای دهد.

قطعا می دانید که شیعیان لبنان همه حزب اللهی نیستند. طرفداران حرکت امل با جمعیت بی شماری در منطقه معوّض جمع می شوند و سالنی مشابه مجمع سید الشهدای حزب الله دارند که اطراف آن در خیابانها هم جمعیتی اندازه آن یا بیش از آن می نشینند.

مراسم حرکت امل در بیروت

در شهرهای دیگر و روستاها هم مراسم برگزار می شود. شهرداری ها، احزاب، علما و مردم همگی بطور خودجوش در احیای مراسم محرم تلاش می کنند. در شهر نبطیه مراسم بزرگی برگزار می شود که در روز عاشورا تعزیه و نمایش زنده برگزار می کنند. ضمن اینکه در نبطیه به رسم قدیم قمه زنی انجام می شود. ظاهرا از ایرانیان زمان صفوی به یادگار مانده که تحت الحمایه امپراطوری ایران، می توانستند به دور از ممنوعیت های حکومت عثمانی به عزاداری بپردازند. در بیروت هم برخی از جوانان طرفدار حرکت امل، قمه می زنند و با سر و صورت خونی و قمه به دست به خیابان می آیند. به نظر می رسد بیشتر برای خودنمایی است تا احیای شعائر، چون سعی می کنند از جلوی دخترها رد شوند و بیشتر برای سلفی گرفتن کاربرد دارد!

بسیاری از مغازه ها و مردم جلوی منزل یا مغازه خود میزی می گذارند و آب و آبمیوه و کیک و کلوچه خیرات می کنند. کلوچه مخصوص عزاداری کعک العباس نام دارد.

یکی از خوراکی های رایج در محرم بیسکوییت و راحه الحلقوم است. دو بیسکوییت گرد که لای آن قطعه ای باسلق گذاشته اند.

بساط نذری در لبنان همیشه به پا است. عموما حلیم پخته می شود. اما امسال دیدم یک ساندویچ فروشی که غذاهای فرنگی ارائه می کند، به مردم ساندویچ می داد.

یا یک مغازه نان داغ شکلات داغ، کرپ شکلاتی به مردم می داد.

بعضی روضه ها غذا هم می دهند. حسینیه عراقی ها قیمه نجفی می دهد، کبسه و بریانی دو نوع پلو گوشت و پلو مرغ است که از غذاهای محرم است.

در لبنان مراسم عزاداری به این شکل است که اول یا قرآن یا زیارت خوانده می شود و سپس روحانی به منبر می رود. این روحانی چند دقیقه ای روضه می خواند سپس بحث عقایدی و معرفتی یا حتی سیاسی پیش می کشد. در انتها دوباره روضه خوانده می شود. از قدیم مرسوم است به شیوه عراقی ها روضه بخوانند. با لهجه عراقی اشعار خوانده می شود و مردم جواب می دهند. برخی مجلس ها سینه زنی کوتاهی انجام می دهند و برخی هم مثل مجمع سید الشهدا سینه زنی مرتب دارند. هیئت روضتین که کنار بهشت شهدای حزب الله است، از نواها و آهنگ های ایرانی در نوحه خوانی و مداحی استفاده می کنند و با تعجب می بینید، دقیقا یک مداحی ایرانی را با زبان عربی می خوانند.

از زمان امام موسی صدر در لبنان مرسوم شد در عزای حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام، یک شخصیت مسیحی یا سنی هم صحبت می کند. هنوز در مجلس اعلای شیعیان لبنان و برخی مراسم دیگر چنین رسمی پابرجاست. حتی در مراسم مجمّع سید الشهدا با اینکه غیر از سید حسن یا سخنران شیعه، کسی صحبت نمی کند اما شخصیتهای مختلف غیر شیعه حضور دارند.

در ایران می دیدم در خیلی از مراسم ها، سینه زنی و زنجیر زنی قسمت مهم و اصلی محسوب می شود و گاهی جوانها صحبت روحانی را شرکت نمی کنند اما سینه زنی و شام را شرکت می کنند. سینه زنی هم طولانی تر از سخنرانی بود. یعنی مداح مهم تر از روحانی بود! در لبنان زمان اصلی برای سخنرانی و روضه خوانی توسط همان روحانی است و اگر سینه زنی انجام شود یک ربع ده دقیقه بیشتر نخواهد بود.

در روز عاشورا رسم است شیعیان در مسیره شرکت می کنند. یعنی مسیری را پیاده طی می کنند و در راه به سینه زنی و عزاداری می پردازند و سپس در انتها سید حسن نصرالله سخنرانی می کند. آن لبیک یا حسین های معروف و خالصانه از شیرمردان لبنانی در این برنامه شکل می گیرد. سالهای سال است علیرغم باران، آفتاب سوزان و تهدید تکفیری ها این برنامه انجام شده است. در این مراسم شیعیان زیادی شرکت می کنند حتی غیر حزب اللهی ها.

تامین امنیت مراسم قطعا سخت است. در ضاحیه از ساعت 6 بعد از ظهر ممنوعیت تردد برای اجانب اجرا می شد و جلوی خودم در دو منطقه، دو نفر را متوقف کرده بودند که ماشین شیشه دودی حزب الله بسرعت سر رسید و آنها را برای تحقیق به مراکز خود برد. در خیابانها به فاصله هر چند متر، یک نفر ایستاده بود و به دقت همه چیز را بررسی می کردند.

ایست بازرسی های ورودی به ضاحیه که دست پلیس یا نیروی انتظامی یا ارتش بود، در محرم یک نیروی حزب الله در آن حضور داشت. گاهی خود حزب الله بعد از ایست بازرسی ارتش یا پلیس، خودش یک ایست بازرسی تشکیل داده بود. بعضی از اندک مخالفان حزب الله، از این امر آزرده بودند اما دیگران آنرا ذیقیمت و باعث حفظ امنیت می دانستند.

از یکی دو روز قبل روی شیشه ماشینهایی که در مسیر راهپیمایی پارک کرده اند هشدار می گذارند تا صاحب ماشین نسبت به انتقال ماشینش اقدام کند. شب عاشورا، از ساعت 12 شب اقدام به جمع آوری و انتقال ماشینهایی که در مسیر پارک شده اند می کنند. اول با بلندگو چند بار هشدار می دهند و بعد جرثقیل ماشین را می برد. تا صبح، خیابان خالی و امن است و هزاران نیروی حزب الله در خیابان ایستاده اند. دیشب با دوستی به شام غریبان رفتیم، او با یک نفر سلام و علیک کرد. بعدا گفت از مسئولین حزب الله در منطقه است. طرف گفت دو روز است برای تامین امینت منطقه نخوابیده. تنها یکبار یک چرت یک ربعه زده و بقیه شبانه روز را بیدار بوده است. به دوستم گفتم به نظرم تعداد کسانی که برای امنیت می ایستند از خود شرکت کنندگان مراسم بیشتر است. گفت بله، سال اولی که بمب گذاری در لبنان آغاز شد، واقعا تعداد نیروهای آشکار و پنهان، زیاد بود. البته باید گفت بیشتر نیروهای تشریفات و انتظامات، مردم بسیجی هستند. همان همسایه خودت، قصاب سر کوچه، کارمند مدرسه، کارمند بانک!

یک معضل فرهنگی در لبنان مزاحمت صوتی است. این امر فقط مربوط به مراسم محرم نیست و در دهکده ها، هر بار کسی فوت می شود، روز دفن، روز هفتم، روز چهلم و سالگرد، مسجد یا حسینیه، یکی دو ساعت قرآن پخش می کند. حتی خانواده میت از سر صبح تا نیمه های شب قرآن می گذارند. بعضی از جوانهای محله که اهل دین و ایمان هم نیستند و همیشه تا پاسی از شب با قلیان سر چهار راه می نشینند و به ملت زل می زنند، در محرم سیاه می پوشند و نوار مداحی را با صدای بلند از صبح تا شب پخش می کنند.

با تمام این حرفها، نمی شود از حرکت های مثبت و زیبا چشم پوشی کرد. تعدادی از جوانهای خوش ذوق لبنانی، جمعیت مستقلی راه انداخته اند که از سال 2014 برای زیبا و تمیز برگزار شدن مراسم ها، تلاش می کند. آنها پس از مراسم مسیره عاشورا، آشغال ها را از خیابان برداشتند. بطری های آب را جمع آوری کردند و ته مانده های آن را پای درختان و گلها ریختند و زباله ها را هم جمع کرده و خیابان پس از مراسم، تمیز و مرتب بود. شعار امسال آنها این بود: دوست داشتن حسین (ع) یعنی در مجالس و راهپیمایی حسینی چیزی جز زیبایی نبینیم (استعاره از جمله ما رایت الا جمیلا). آنها در طول سال با توزیع کتاب و جزوه، فعالیت تبلیغی فرهنگی خود را ادامه می دهند.

جمعیت لین

یک کودک عضو جمعیت لین

آبیاری درختان با باقیمانده بطری ها

تمیز کردن خیابان

جمعیت لین

همکاری در تمیز کردن خیابان

کودکی در جمعیت لین به مادرش کمک می کند

تمیز کردن خیابان پس از مراسم

نظرات (۸)

  1. سلام
    عزاداریهاتون قبول.
    ممنون آقای علوی خیلی خوب بود. یه سوال، تو لبنان هم مداحی پاپ رایج شده مثل ایران؟
    • پاسخ:

      علیکم السلام
      من ندیدم. فکر نمی کنم. در لبنان آزادی هست. کسی که کارش پاپ و رپ و راک و این مدل ها باشه، عموما اصلا در باغ نیست. سراغ امام حسین نمیره. کسانی هم که مذهبی هستند شئونات و احترام اهل بیت را رعایت می کنند. این مدل کارها در ایران به این دلیل باب میشه که طرف هم خدا را می خواهد هم خرما. می خواهد کار خودش را با نام امام حسین تطهیر کند.
  2. سلام علیکم 
    از خواندن گزارش های مستند شما لذت میبریم.خدا خیرتون بده.اگر فرصت کردید لطفا کمی در مورد بانوان لبنانی بنویسید. علاقه مندم در مورد صفات قالب اداب و رفتار های رایج بین خانوم ها علی الخصوص دختران جوان اطلاعات کسب کنم.(مثلا چقدر اهل سیاست و معتقد ب صاحب نظر بودن در این حوزه هستند؟) ممنونم
    • پاسخ:

      علیکم السلام
      این مورد بسیار سخت هست چون اصولا رابطه زیادی با خانمها نداشته و ندارم. طیف وسیعی رو هم شامل میشه. نیازمند تحقیقات یک تیم از خواهران هست. اما می توان به صورت ساده تر نکاتی را که عیان است گزارش نمود. شاید در روزی که مربوط به بانوان بود این مطلب را آماده کنم.
  3. پس فقط در ایران شاهد خودنمایی جوانان (البته درست تر جاهلان) نیستیم ظاهرا در همه کشورها فراگیر هست جاهلانی که تعداد رکعت های نماز رو نمیدونن چه برسه به فلسفه قیام امام حسین 
    از روسای هیئت ها که آنچنان هزینه های گزافی برای سیستم صوت و علم و طبل میکنند تا مبادا در مقابل هیئت رقیب کم بیاورن و مسابقه برای غذای هیئت ها برگزار میکنند تا به اصطلاح عزادار جذب کنند
    از مداحانی که برای جلب توجه دست به هر ادا و اطواری میزنن
    متاسفانه در شهر من که اینگونه هست و البته بماند در شهرهایی مثل زنجان که همه زیر یک هیئت و بدون هیچ گونه اضافه کاری عزاداری میکنند 
    و خلاصه اینکه عزا داری ما اگر از خارج به ما آن نگاه کنیم باشکوه هست ولی اگر در داخل و بطن کار به آن نگاه کنیم پر هست از ناخالصی و ریاکاری  
    • پاسخ:

      دستگاه حضرت اباعبدالله آن قدر بزرگ است و گنجایش دارد که همه جا می شوند. حتی آنکه در او ناخالصی و غش باشد. هرکسی به اندازه خلوص خودت بهره می برد. این وظیفه عالمان است که معرفت مردم را بالا ببرند و مردم احترام به امام و ادب را رعایت کنند، آنگونه که گویا امام را جلوی خود می بینند. وقتی به حرم امام رضا علیه السلام می روم و هجوم بی ادبانه به ضریح را می بینم، تصور می کنم امام در داخل ضریح یا کناری ایستاده است و این حرکت جلوی امام چقدر زشت است. با این حال مهربانی و بزرگی مقام ائمه باعث می شود این جسارتها را نادیده بگیرند و آن مقدار توجه و خلوص دل هر فرد را مد نظر قرار دهند.
  4. (( در ایران می دیدم در خیلی از مراسم ها، سینه زنی و زنجیر زنی قسمت مهم و اصلی محسوب می شود و گاهی جوانها صحبت روحانی را شرکت نمی کنند اما سینه زنی و شام را شرکت می کنند. سینه زنی هم طولانی تر از سخنرانی بود. یعنی مداح مهم تر از روحانی بود! در لبنان زمان اصلی برای سخنرانی و روضه خوانی توسط همان روحانی است و اگر سینه زنی انجام شود یک ربع ده دقیقه بیشتر نخواهد بود.))
    جانا سخن از جان ما می گویی ......
    اینجا سخت ترین کار دنیا اینه که بخوای کار فرهنگی کنی ...بخوای مخالف جریان یه کوچولو شنا کنی ..... چنان کمر به غرق کردندت می بندند ...که ....
    فرقی هم نمی کنه ...سینما ، حوزه ، مسجد ، سپاه ، بسیج ، دانشگاه ، هیئت ، روستا ، شهر ....
  5. سلام. بنده با قسمت اعظمي از صحبت هاي آقاي مهران موافقم. درسته در بسياري از هيئات مذهبي فقط شده رو كم كني هيئت ديگر. با غذا هم جذب عزادار ميكنند البته نه همگي.
    فلان سخنران و مداح رو مي آورند با فلان مبلغ پول تا جذب عزادار كنند.
    اما هستند هيئاتي كه واقعا خالصانه به برگزاري مراسم ميپردازند. همه به ويژه جوانان با عشق به امام حسين (ع) و خاندان آن حضرت وارد مجلس عزا ميشوند و هيچ نيتي جز عشق به ائمه اطهار عليهم السلام ندارند.
    در شهري كه من در آن زندگي ميكنم يعني زنجان؛ اين موارد كمتر ديده ميشود. همه روز شماري ميكنند كه شب تاسوعا فرا برسد و در مراسم حسينيه اعظم زنجان شركت كنند. همه زير يك بيرق. براي زنجاني ها فرق نمي كند در مراسم حسينيه اعظم شركت كنند يا زينبيه اعظم زنجان كه يازده هم محرم برگزار شد. همان مردم بودند. با همان عشق. دوباره مدرسه ها تعطيل بود و ادارات زودتر تعطيل شدند و فروشگاهها بسته.
    البته تمامي قرباني هايي كه در مراسم حسينيه اعظم ذبح ميشود هم براي ناهار بعد از نماز ظهر عاشورا استفاده ميشود و به تمام مجاوران حسينيه اعظم كه نماز ظهر را اقامه كردند غذاي نذري داده ميشود. بدون هيچ دست و پا شكستني. محال است به كسي نذري نرسد.
    من عزاداري شهرم زنجان را با آن همه اخلاص كه از ساعت 2 تا 6 برگزار ميشود و همه 4 ساعت ايستاده و عاشقانه عزاداري ميگنند و حاجت ميگيرند رو با هيچ عزاداري عوض نميكنم.
    كاش همه ي عزاداري ها اينگونه باشه.يك مداح تا آخر ميكروفن و بلندگو رو دستش نگيره فقط. حسينيه اعظم زنجان حدود 5 مداح خوب داشت كه هر كدوم به سبك خودشون مداحي ميكردند و چون از تمام شبكه هاي داخل پخش مستقيم ميشد فارسي هم ميخونند تا همه متوجه بشن. مخصوصا مهمانان از ساير استان هايي كه اومده بودند.
    خدا به همه عزاداران واقعي اجر عظيم عنايت كنه. اما ما كه خانم هستيم اصولا واسه اين جور مراسم هاي نميتونيم بريم.يعني بهتره نريم. نه اينكه انسان پاك و بسيار معتقدي باشم، نه.چون فقط در ازدحام عظيم جمعيت شونه به شونه آقايون ميشيم و جز گناه هيچ ثوابي نداره.
    من كه با اينكه عاشق ايم مراسم هستم اما از تلويزيون ديدم و لذت بردم.
    در دو باري هم كه براي اقامه نماز به حسينيه اعظم رفتم براي برادر گرامي آقاي علوي هم دعا كردم از خدا براشون سلامتي خودشون و خانوادشون رو خواستم.

    • پاسخ:

      علیکم السلام. ممنون از لطف شما خواهر گرامی.
      من به شخصه از مداحی کسانی که شرط می کنند فلان مبلغ را بگیرند اصلا خوشم نمی آید. می خواهد معروف ترین مداح باشد. اصلا حال معنوی به من دست نمی دهد. در ایران جاهایی می رفتم که مداح و سخنران با خدا باشند و برای رضای خدا تلاش کنند. کسانی که حتی اگر پاکت هم نگیرند، باز بیایند. هنوز هستند از این افراد.
  6. سلام. عزاداری هاتون قبول
    ممنون از مطلبی که درباره بخشی از عزاداری های شیعیان لبنان گذاشتید. 
    جالب بود
  7. سلام تشکر ازمطالب مفیدتون.....اما قمه زنی پررنگ تر وجدی تراز اینی هست که توضیح دادید...بنظرم شما بخاطر علاقه خاص وزیادتون به فرهنگ لبنان ولبنانی کمتر انتقاد میکنید....بیشترانتقاد فرهنگی منظورم هست...
    • پاسخ:

      سلام. خير. قضیه این است که بنده کلا کمتر از ده نفر را دیدم. قمة زنی حسابی در نبطیه انجام می شود.
  8. پشتی برای تکیه دادن مردم نشسته روی زمین

    سلام ممنون از مطالب خوبتون،  من حدودً یک سال قبل در فیس بوک فیلمی از سخنرانی سید حسن نصرالله در مکان سرپوشیده دیدم که هزاران نفر پای سخنرانی وی «روی زمین» نشسته بودند ولی این هزاران نفری که در این مکان سرپوشیده «روی زمین» نشسته بودند به یک چیزی شبیه «پشتی» نیمکت های پارک هم تکیه داده بودند یعنی در عین حالی که چهار زانو روی زمین نشسته بودند یک چیزی شبیه «پشتی» نیمکت های توی پارکها هم پشت سرشان بود که تکیه بدهند ، اون فیلم فیس بوک را بعداً گشتم و پیدا نکردم ولی به نظرم از سخنرانی های جدید سیدحسن نصرالله بود، عکس و فیلمی از آن مکان دارید شما؟ یعنی در مکان سخنرانی هزاران نفری سید حسن نصرالله مردم روی زمین چهار زانو بنشینند ولی چیزی شبیه پشتی نیمکت های توی پارک هم داشته باشند که به آن تکیه بدهند. این چطور طراحی هست؟ یعنی اون پشتی اینا ثابت روی زمین فیکس شده یا قابل تغییر است و اگر ثابت هست اگر بخواهند بایستند و سینه بزنند که او پشتی مزاحمت ایجاد می کنه؟
    • پاسخ:

      سلام. تنها سالن سر پوشیده حزب الله همان مجمع سید الشهدا است. تنها در محرم روی زمین می نشینند. فقط هم دو ردیف اول که برای شخصيتها است پشتی دارد. مردم پشت سر آنها، مثل بيت رهبری، بصورت عادي روی زمین می نشینند

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی